Hayvan bakımı, her yaştan canlının ihtiyaçlarına göre farklılık gösterir. Yeni doğmuş yavrular, hayata tutunabilmek için özel bir bakım ve dikkat isterken, yaşlı hayvanlar da zamanla zayıflayan sağlıkları nedeniyle ekstra ilgiye ihtiyaç duyar. Bu iki hassas dönem için dikkat edilmesi gereken önemli faktörler ve doğru bakım yöntemleri hakkında Veteriner hekim Çağrı Bolat ile değerli bir röportaj gerçekleştirdik.
Hayvan sahipleri evcil hayvanlarının genel sağlığını korumak için günlük bakım rutinlerine neler eklemelidir?
Öncelikle evcil hayvanlarımızın su ve mama kapları, uygun büyüklükte, rahat ulaşabilecekleri bir yerde olmalı, günlük olarak suları yenilenmeli ve su içme sıklıkları, miktarları takip edilmelidir.
Kedi ve evde çiş pedi kullanan köpek dostlarımız için tuvalet temizliği günlük olarak yapılmalıdır. Kum kapları ve pedler her zaman rahat ulaşabilecekleri şekilde konumlandırılmalıdır. Bununla birlikte, evcil hayvanlarımızın günlük olarak kulak, göz, ağız, tırnak, deri ve tüy kontrollerinin yapılmalı, ağız ve diş sağlıkları için özel üretilen antiseptik solüsyonlar veya diş macunu ve fırçalar kullanılmalıdır.
Olmazsa olmaz rutinlerden biri de evcil dostlarımızın günlük egzersizleridir. Köpek sahipleri için günlük gezmeler ve oyunlar önerilebilirken kediler de evde oyuncaklarla oynatılabilir.
En önemli noktalardan biri de kediler için hayati risk oluşturabilen yüksekten düşme veya yabancı cisim yutma durumlarıdır. Bu durumları önlemek için günlük olarak pencere, balkon kontrolleri yapılmalı ve evde yutabilecekleri herhangi bir cisim bırakılmamalıdır.
Yeni doğmuş yavru hayvanların bakımında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalar nelerdir?
Yenidoğan bakımında 3 şeye dikkat edilmelidir. Bunlar yeterli besin alımı, vücut sıcaklığı, idrar ve dışkı çıkışıdır.
Yavrular 3-4 haftalık oluncaya kadar vücut sıcaklıklarını dengeleyemediklerinden düzenli olarak takip edilmelidir. Sıcak, kuru ve temiz bir ortam sağlanmalıdır. Vücut sıcaklıklarını dengede tutmak için sıcak su torbaları, çeşitli örtüler veya ısıtma lambaları kullanılabilir. Ancak zarar görmemeleri için de çok uzun süreli, çok yakın ısı kaynağı ve doğrudan temastan kaçınılmalıdır.
Beslenme konusunda ise yenidoğan yavru annesini emiyorsa ve annenin yeterli süt üretimi var ise ek bir beslemeye gerek yoktur. Bağışıklık sistemlerinin sağlıklı gelişimi, belirli hastalıklara karşı direnç geliştirebilmeleri için de yenidoğanların en az 2 ay anne sütü ile beslenmeleri gerekir. Çeşitli nedenlerle anne sütü alamayan yenidoğan yavrular, özel üretilen biberonlar veya enjektörler yardımıyla beslenmeleri sağlanmalıdır. Az miktarlarda yavaş besleme yapılmalı ve yavru sırt üstü veya yan pozisyonda beslenmemelidir. Ancak inek sütü evcil dostlarımız için uygun değildir. Bu nedenle mutlaka hayvan hastanesi veya veteriner kliniklerinden kedi ve köpek yavruları için anne sütüne en yakın içerikte formüle edilmiş süt tozları ile besleme yapılmalıdır.
Normal şartlarda, annenin yavruyu yalaması sonucu idrar dışkı çıkışı olmaktadır. Ancak annesiz kalan yavrularda bu iş yine evcil hayvan sahiplerine düşmektedir. Bunun için her besleme sonrası vulva ve anüs bölgesine, bir pamuk yardımı ile oval hareketler şeklinde masaj yapılmalıdır.
Yenidoğan hayvanların bağışıklık sistemi henüz gelişmediğinden tüm hastalıklara açıktırlar. Bu nedenle de çok dikkatli olunmalıdır. Yeni doğan evcil dostumuz temiz ve kontaminasyon riski olmayan bir ortamda bakım görmeli, sahibi başka hayvanlar ile temasa geçtiyse eller mutlaka temizlenmeli, besleme ve diğer ihtiyaçlar dışında sürekli ele alınmamalıdır.
Yaşlı hayvan bakımı genç hayvanlara göre nasıl farklılık gösterir ve hangi ek önlemler alınmalıdır?
Düzenli veteriner hekim muayeneleri, yaşlı evcil dostlarımızda gelişebilecek olası bir sorunun önceden tespit edilmesi için çok önemlidir. Yaşlanmayla ilişkili hastalıklara yönelik testler, kan testleri, idrar analizleri, diş kontrolleri, ultrason muayeneleri, ortopedik muayeneler gibi düzenli kontroller için de 6 ayda bir sağlık kontrolleri yaptırılmalı. Kronik hastalığı olan, düzenli ilaç kullanan hayvanlarda ise daha sık kontroller gereklidir.
Yaşlı hayvan bakımında dikkat edilmesi gereken noktalardan biri beslenmedir. Uygun diyet seçimi, kilo kontrolü, bir hastalığı varsa buna yönelik besleme ve yaşlı hayvanlara yönelik takviyelerin kullanılması önemlidir. Yaşlı hayvanlarda diş hastalıklarına yatkınlık arttığından ağız bakımına daha fazla önem gösterilmelidir. Dişler düzenli olarak fırçalanmalı, ağız bakım solüsyonları ile desteklenmelidir.
Evcil dostunuzun ihtiyaç duyduğu her şey (yemek, su, yatak, oyuncak vb.) kolay ulaşılabilir yerlerde olmalıdır. Ayrıca yaşa bağlı tuvalet ihtiyaçlarının artabileceği, daha fazla dinlenmeye ihtiyaç duyabilecekleri, daha yumuşak ve kaygan olmayan zeminlere ihtiyaç duyabilecekleri göz önünde bulundurulmalıdır.
Evcil hayvanların beslenme ihtiyaçları yaşlarına göre nasıl değişir. Yaşlı ve yeni doğmuş hayvanlar için ideal beslenme nasıl olmalıdır?
Yavru hayvanlarda daha az ve sık miktarlarda besleme uygunken orta yaş ve yaşlı hayvanlarda beslenme sıklığı azaltılmalıdır. Yenidoğan hayvanlarımızın ise 2 saatte bir gıda alması gerekmektedir.
Yavru hayvanların büyüme süreçlerinin tamamlanması ve enerji ihtiyaçlarının karşılanması için protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineraller açısından zengin ve yüksek kalorili yavru mamalarının kullanılması gerekir.
Yaşlı hayvanlarda durum biraz daha değişmekte ve besleme düzeni bireysel olarak belirlenmelidir. Yaşlı evcil dostlarımızın metabolizmaları yavaşlayıp ve aktiviteleri azalacağından mama seçimlerinde bu durum göz önünde bulundurularak daha düşük kalorili mamalar tercih edilebilir. Yaşlı hayvanların sindirim sistemleri daha az verimli hale gelebilir. Bu nedenle sindirimi kolay, lif oranı yüksek mamalar tercih edilebilir.
Ayrıca yatkın oldukları veya hâlihazırda sahip oldukları problemler doğrultusunda beslenme seçimi veteriner kontrolünde yapılmalıdır.
Yavru hayvanların bağışıklık sistemini güçlendirmek için ilk aylarda nelere dikkat edilmelidir?
Yapılan araştırmalar ile bağışıklık sisteminin %70-90 oranında bağırsaklara bağlı olduğu tahmin edilmektedir. Bu nedenle bağışıklık sistemini güçlü tutmak için optimum besleme çok önemlidir. Yavru hayvanların anne sütü emmeleri bağışıklık sistemlerinin gelişmesinde en önemli faktördür. Özellikle yaşamlarının ilk 10 gününde tam olarak gelişmemiş bağışıklık sistemleri yavruları enfeksiyonlara karşı savunmasız kılar. Bu nedenle doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde yavru evcil dostumuz, yenidoğan dönemi boyunca pasif olarak edinilmiş bağışıklık koruması sağlayan kolostrumu mutlaka almalıdır. Bağışıklık sistemleri anne sütünden alacakları antikorlar ile gelişeceğinden yeterli miktar ve sürede emzirme hayati önem taşımaktadır. Süt emme süreci biterken yavru hayvanınızın protein, yağ, doymamış yağ asitleri, vitamin ve mineraller gibi temel besinleri sağlayan kaliteli bir mama ile beslenmesi gereklidir. Ayrıca paraziter uygulamaların düzenli olarak yaptırılması gerekmektedir.
Yaşlı evcil hayvanların egzersiz ihtiyaçları nasıl karşılanmalıdır?
Yaşlı evcil hayvanlarda kas, eklem, esneklik ve denge problemleri genç hayvanlara göre daha fazla görüldüğünden düzenli egzersiz, fiziksel ve zihinsel gelişimlerini desteklemek oldukça önemlidir. Bu amaçla evcil hayvanlara yüzme, yürüyüşler, top vb. oyuncaklar ile oyunlar, bazı zekâ oyunları gibi egzersizler yaptırılabilir.
Evcil hayvanlar yaşlandıkça dayanıklılıkları azalır ve gençken olduğu kadar uzun süre egzersiz yapamazlar. Evcil dostunuz egzersizlerden sonra ağrılı veya aşırı yorgun görünüyorsa, aşırı hızlı soluyorsa, egzersize katılmakta isteksizse ve/veya bacakları titremeye başlıyorsa, egzersiz rutininde değişiklikler yapılmalıdır. Buna yönelik olarak yürüyüş uzunlukları azaltılabilir, serin havalar tercih edilebilir veya daha kısa ve az tekrarlı aktiviteler tercih edilebilir.
Yaşlı hayvanlarda birtakım rahatsızlıkların görülme sıklığı arttığından, egzersiz rutini bu durumlara göre planlanmalıdır. Ayrıca yaşlı evcil dostlarımız için veteriner hekiminizden fizyoterapi konusunda yardım alınabilir. Egzersizlere ek olarak eklem, kas ve nörolojik destek sağlamak amacıyla yaşlı hayvanlara özel olarak formülize edilmiş takviyelerin kullanılması da fayda sağlayacaktır.
Hayvan sahiplerinin yeni doğmuş veya yaşlı hayvanların özel sağlık sorunlarını erken tespit edebilmeleri için hangi belirtilere dikkat etmeleri gerekir?
Öncelikle yeni doğmuş hayvanlarda mutlaka doğumsal bir anomali (yarık damak, hidrosefali, anensefali, atrezi ani vb.) olup olmadığına bakılmalıdır. Bir anomali tespit edilir veya şüphelenilir ise vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurulmalıdır. Yeni doğmuş bir yavruda nefes kontrolü, yavrunun hareketliliği, emme refleksinin varlığı kontrol edilmelidir. Yeni doğan hayvanların düzenli kilo takibi yapılmalıdır. Kilo almayan veya diğerlerine göre zayıf kalan yavrular için veteriner hekimle iletişime geçilmelidir.
Yenidoğan hayvanlarda ishal, kusma, ateş, burun ve göz akıntısı, iştahsızlık, halsizlik gibi semptomlar görülürse vakit kaybetmeden veteriner hekime danışılmalıdır.
Yaşlı hayvanlar söz konusu olduğunda ise dikkat edilmesi gerekenler skalası biraz daha genişlemektedir. İnsanlarda görülen rahatsızlıkların tümü hayvanlar için de geçerlidir. Bu nedenle yaşlı evcil dostlarımız birçok hastalık açısından risk altındadır. Kusma, ishal, ateş, deri lezyonları, pigmentasyon değişiklikleri, çabuk yorulma, nefes nefese kalma, dil dışarda soluk alıp verme, bayılma, çok su içme, çok idrara çıkma, kilo kaybı, iştahsızlık veya iştah artışı gibi semptomlar durumunda vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurulmalıdır.
Bazen evcil hayvanlarda hastalık tablosu oldukça ilerledikten sonra semptomlar görülmeye başlanabilir. Bu nedenle özellikle yaşlı evcil dostlarımız için herhangi bir problem görülmese bile düzenli olarak check-up yaptırılması gerekmektedir.
