İş dünyasında kapsayıcılık ve erişilebilirlik denildiğinde çoğumuzun aklına fiziksel düzenlemeler ya da sosyal sorumluluk projeleri geliyor. Oysa bence asıl mesele çok daha temel bir yerde başlıyor: İletişim.
Yaklaşık otuz yıldır Türk İşaret Dili alanında çalışıyorum. Bu süre boyunca bankalardan hastanelere, eğitim kurumlarından televizyon yayınlarına kadar birçok farklı sektörde aynı gerçeğe tanıklık ettim. Kurumlar hizmet vermek istiyor, çalışanlar çözüm üretmek istiyor, teknoloji her geçen gün gelişiyor. Buna rağmen hâlâ bilgiye, hizmete ve iletişime eşit şekilde ulaşamayan insanlar var.
Bu durum bana çocukluğumu hatırlatıyor. Sağır olan annem yeni aldığı bir beyaz eşyanın kullanım kılavuzunu okuyamazdı. Biz evdeysek anlatırdık, yoksa deneme yanılma yöntemiyle öğrenmeye çalışırdı. Yıllarca bunun annemin yaşadığı kişisel bir zorluk olduğunu düşündüm. Bugün biliyorum ki sorun annem değildi; kullanım kılavuzu onu hiç düşünmeden hazırlanmıştı.
Meslek hayatım boyunca aynı yaklaşımı farklı biçimlerde görmeye devam ettim. Sağır bir müşterinin iletişim tercihi sisteme kaydedildiği hâlde yine telefonla aranması ya da bir hastanın doğru iletişim kurulamadığı için sağlık sürecini eksik anlaması, aslında aynı gerçeği gösteriyor.
Sorun insanların farklı olması değil; sistemlerin herkesi aynı sanması.
İşte bu yüzden ben erişilebilirliği engelli bireylere sunulan ek bir hizmet olarak görmüyorum.
Ben erişilebilirliği, bir kurumun insana verdiği değerin en somut göstergesi olarak görüyorum.
Bugün iş dünyasının kendisine sorması gereken yeni bir soru olduğuna inanıyorum. Bugüne kadar "Kaç kişiye ulaştık?" diye sorduk. Belki artık "Kimlere hâlâ ulaşamıyoruz?" diye sormalıyız. Çünkü bir hizmetin milyonlarca kişiye ulaşması, herkes için erişilebilir olduğu anlamına gelmez.
Bugün erişilebilirliği sosyal sorumluluk olarak konuşuyorsak, iletişimi hâlâ herkes için tasarlayamamışız demektir. Sosyal sorumluluk elbette değerlidir; ancak iletişim temel bir haktır. Bu nedenle erişilebilirlik sonradan eklenen bir uygulama değil, en başından tasarlanması gereken bir kurum kültürüdür. Bir kurumun büyüklüğünü yalnızca cirosu, teknolojisi ya da ulaştığı kişi sayısı belirlemez. Gerçek ölçü, kendisine ulaşması en zor görünen insanı da iletişimin doğal bir parçası hâline getirip getiremediğidir. Çünkü kapsayıcılık, kimseyi geride bırakmamaktır.
Çünkü sonunda geriye tek bir gerçek kalır: Erişilebilirlik, bir şirketin karakteridir.

